Interpelacja w sprawie braku jednolitych systemowych zasad prawnych przy sprzedaży mieszkań przez podmioty prawne

   Szanowny Panie Marszałku! Prywatyzacja zasobów mieszkaniowych stanowiących własność skarbu państwa, samorządów terytorialnych i przedsiębiorstw państwowych (spółek jednoosobowych skarbu państwa) prowadzona jest na podstawie różnych przepisów prawnych. Inne zasady obowiązują przy sprzedaży mieszkań stanowiących własność skarbu państwa, inne przy sprzedaży mieszkań komunalnych, a jeszcze inne przy sprzedaży mieszkań zakładowych.

   Obowiązujące w tej materii prawo postrzegane jest przez zainteresowanych obywateli jako głęboko niesprawiedliwe. Zasoby mieszkaniowe będące obecnie przedmiotem prywatyzacji, a będące w dyspozycji tych podmiotów tworzone były przez wszystkich obywateli. Jednakże teraz niektóre grupy obywateli mogą korzystać przy nabywaniu mieszkań z ulg i przywilejów, inni zaś muszą ponosić pełne koszty związane z ich zakupem.

   Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zobowiązuje skarb państwa czy samorząd terytorialny będący właścicielem mieszkań do ich sprzedaży na rzecz najemcy albo osoby bliskiej stale z nim zamieszkującej. Ta zasada nie odnosi się jednak do mieszkań stanowiących własność przedsiębiorstw państwowych. Mieszkania zakładowe w świetle obowiązującego obecnie prawa mogą być sprzedane na rzecz osób trzecich z pominięciem najemców i osób im bliskich.

   W roku 1990 nowelizacja ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przyznawała przedsiębiorstwom państwowym i gminom prawo własności do budynków oraz lokali znajdujących się na gruntach stanowiących własność skarbu państwa. Ustawa ta uwłaszczyła majątkiem gminy i przedsiębiorstwa.

   Zbywanie mieszkań przez gminy odbywa się tylko na rzecz najemcy lub osoby mu bliskiej stale z nim zamieszkującej. Gmina może ustalić w drodze uchwały jej organu - rady gminy, ulgi przy sprzedaży mieszkań, czego nie może uczynić organ administracji rządowej reprezentujący skarb państwa. Zbywanie mieszkań zakładowych odbywa się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1995 r. w sprawie zasad organizowania przetargu na sprzedaż środków trwałych przez przedsiębiorstwa państwowe oraz warunków odstąpienia od przetargu (DzU nr 97, poz. 443).

   § 28 pkt 3 ww. rozporządzenia pozwala na fakultatywne potraktowanie sprzedaży (przedsiębiorstwo może, ale nie musi sprzedać mieszkania na rzecz najemcy lub osoby mu bliskiej, może to zrobić w formie przetargowej, jak również odstąpić od przetargu). Lokale te mogą więc być, zgodnie z obowiązującym prawem, sprzedane na rzecz osób trzecich z pominięciem najemców lub osób im bliskich.

   Jeszcze inne zasady obowiązują przy sprzedaży mieszkań stanowiących własność Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa czy Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, gdzie sprzedaż odbywa się na rzecz najemcy z uwzględnieniem lat pracy najemncy w zakładzie rolnym, uposażenia wojskowego czy stanu technicznego lokalu mieszkalnego, wynikającego z lat eksploatacji.

   Taka sytuacja prawna mieszkań w zależności od ich właściciela narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, pozwala decydentom na luźną interpretację przepisów w tym zakresie. W taki sposób tysiące lokali mieszkalnych stało się własnością pojedynczych osób bez wiedzy lokatorów i bez dania im możliwości innego rozwiązania ich problemów mieszkaniowych.

   Nie istnieje żaden racjonalny powód, aby nabywcy lokali stanowiących własność skarbu państwa traktowani byli w sposób odmienny niż nabywcy lokali mieszkalnych komunalnych. Odmienne potraktowanie przez ustawodawcę tej grupy obywateli słusznie jest więc oceniane przez skarżących jako niesprawiedliwe.

   Sprawa była przedmiotem kilku wystąpień rzecznika praw obywatelskich, który pisał o konieczności kompleksowej regulacji problematyki prywatyzacji zasobów mieszkaniowych, z uwzględnieniem zasad sprawiedliwości społecznej.

   Wobec powyższego proszę pana prezesa Rady Ministrów o odpowiedź na następujące pytania:

   1. Wymóg konstytucyjny zobowiązuje rząd do przedstawienia Sejmowi RP projektu ustawy o ochronie lokatorów. Kiedy taki projekt będzie opracowany i przesłany do Sejmu?

   2. Kiedy minister skarbu państwa podejmie skuteczne działania dla zapobieżenia przypadkom sprzedaży mieszkań, co prawda legalnego w świetle obowiązującego prawa, a budzącego tak wiele skarg i niesprawiedliwego traktowania obywateli, oraz przygotuje strategię prywatyzacji mieszkań zakładowych, z uwzględnieniem praw najemców, ewentualnie wstrzyma sprzedaż mieszkań zakładowych?

   3. Czy jest możliwe podjęcie natychmiastowych działań w celu unieważnienia zaistniałych transakcji sprzedaży mieszkań, budzących sprzeciw i będących przedmiotem tysięcy skarg, protestów i gróźb kierowanych pod adresem zainteresowanych władz lokalnych i władz centralnych?

   Z wyrazami szacunku

   Poseł Bogdan Pęk

   Kraków, dnia 31 marca 2000 r.