Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki dotowania i kredytowania rolnictwa

   W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 5 maja 1998 r. (znak: SPS-0202-542/98) interpelacją posła Jerzego Jaskierni w sprawie polityki dotowania i kredytowania rolnictwa uprzejmie informuję, co następuje:

   Na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (DzU nr 16, poz. 82 z późn. zm.) od kilku lat udzielane są kredyty preferencyjne m.in. na zakup maszyn oraz na zakup ziemi w celu utworzenia lub powiększenia gospodarstw rolnych. W 1997 r. dostępnych było praktycznie bez ograniczeń 35 linii kredytowych, w tym w ramach 3 istniała możliwość zaciągnięcia kredytu na zakup ziemi, a w ramach 34 na zakup maszyn i urządzeń dla rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego. Taka polityka była możliwa, ponieważ poza dotacjami budżetowymi Agencja wykorzystywała pozostałości środków pochodzących z oprocentowania obowiązkowych rezerw bankowych, a także wydatkowała środki z pożyczki Banku Światowego ASAL-300 uruchomionej w 1993 r.

   Kontynuowanie w 1998 r. polityki nieograniczonej dostępności do preferencyjnych kredytów inwestycyjnych z dopłatami do ich oprocentowania ze środków Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stało się niemożliwe ze względu na obciążenie Agencji ogromnymi zobowiązaniami przy równoczesnym wyczerpaniu środków pozostających w dyspozycji Agencji i wykasowaniu przez poprzedni parlament zasilania agencji ze środków Narodowego Banku Polskiego.

   W 1998 r. Agencja zobowiązana jest do realizacji dopłat do kredytów udzielonych w ciągu czterech poprzednich lat, a wobec tego, jeśli nie miałoby dojść do przerwania pomocy dla podmiotów spłacających wcześniej zaciągnięte kredyty, niezbędne okazało się zaangażowanie na pokrycie skutków decyzji kredytowych z lat ubiegłych około 87% środków będących w dyspozycji Agencji zgodnie z projektem budżetu na 1998 r. przedłożonym prezydentowi przez ministra finansów poprzedniej koalicji. Na rok bieżący rząd poprzedniej koalicji w projekcie budżetu na 1998 r. przewidywał dla Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty do rolniczych kredytów inwestycyjnych na poziomie zapewniającym sfinansowanie tylko ok. 50% zobowiązań Agencji z tytułu udzielonych kredytów w latach poprzednich. Mimo rosnących zobowiązań Agencji, wynikających z decyzji kredytowych z czterech poprzednich lat, w ustawie o Narodowym Banku Polskim, przyjętej przez poprzedni parlament, wyeliminowana została możliwość przekazywania Agencji środków pochodzących z oprocentowania rezerw bankowych oraz rozdysponowane zostały całkowicie środki z pożyczki ASAL-300 na rozwój infrastruktury wsi, a równocześnie nie podjęto skutecznych działań, aby zapewnić jakiekolwiek środki na rozwój infrastruktury wsi. Możliwości zaciągnięcia kolejnych transzy kredytowych ASAL z tych powodów nie ma; Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej podejmuje w tej sytuacji starania zmierzające do uruchomienia nowej pożyczki.

   W wyniku podjęcia z inicjatywy Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wielokierunkowych działań, m.in.:

   - zmiany umów z bankami i obniżenie oprocentowania kredytów oraz marż bankowych,

   - zwiększenia przez Sejm i Senat RP w ustawie budżetowej na 1998 r. wydatków na dopłaty do kredytów inwestycyjnych o 11,5% w porównaniu z projektem poprzedniej koalicji,

   otwarta została szansa kontynuowania kredytowej pomocy dla rolnictwa i powstała możliwość uruchomienia w 1998 r. nowych kredytów w ramach 8 inwestycyjnych linii szczególnie istotnych dla dalszej restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa:

   1) na zakup gruntów rolnych przez rolników,

   2) na utworzenie lub urządzenie gospodarstw rolnych przez osoby, które nie przekroczyły 40 roku życia,

   3) na utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rolnego w ramach realizacji zaakceptowanego przez ministrów rolnictwa i gospodarki żywnościowej oraz finansów programu osadnictwa rolniczego na gruntach skarbu państwa,

   4) kredytów na realizację przedsięwzięć objętych branżowym programem restrukturyzacji i modernizacji mleczarstwa,

   5) kredytów inwestycyjnych podstawowych na realizację inwestycji związanych z rozwojem i modernizacją gospodarstw rolnych,

   6) na tworzenie nowych, pozarolniczych miejsc pracy na wsi,

   7) na realizację przedsięwzięć objętych programem wspólnego użytkowania maszyn rolniczych w gospodarstwach rolniczych,

   8) na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej znajdujących się na obszarach dotkniętych znacznymi rozmiarami klęsk żywiołowych na wnioski wojewodów.

   Jednocześnie w celu wyeliminowania przypadków zakupu ze środków preferencyjnego kredytu importowanych i krajowych, często bardzo zużytych i nie spełniających wymogów bezpieczeństwa pracy ciągników i urządzeń rolniczych oraz ze względu na racjonalne wykorzystanie ograniczonych środków finansowych, jakimi w br. dysponuje Agencja - prezes Agencji zarządzeniem nr 6/98 ograniczył zakres stosowania dopłat do oprocentowania kredytów na zakup używanych maszyn i urządzeń rolniczych wyłącznie do tych, które zostały wyprodukowane nie wcześniej niż w okresie 3 lat przed datą zakupu, oraz są przedmiotem obrotu z zastosowaniem preferencji po raz pierwszy.

   Pomimo powyższych działań dostępność w 1998 r. do kredytów inwestycyjnych jest niewątpliwie mniejsza, a wynika to z wielkości dotacji określonych w ustawie budżetowej na 1998 r. oraz wyżej przedstawionych decyzji podjętych wcześniej przez rząd koalicji SLD-PSL i parlament poprzedniej kadencji.

   Wielkość uruchamianej corocznie preferencyjnej linii kredytów obrotowych na cele rolnicze, tj. na zakup rzeczowych środków obrotowych do produkcji rolnej oraz na finansowanie skupu produktów rolnych, uzależniona jest bezpośrednio od kwoty środków budżetowych przewidzianych w ustawie budżetowej na dopłaty do oprocentowania tych kredytów.

   W projekcie budżetu na 1998 r., przygotowanym przez rząd koalicji SLD-PSL, kwota wydatków budżetowych na dopłaty do oprocentowania kredytów obrotowych na cele rolnicze została ustalona na bardzo niskim poziomie (w relacji do potrzeb), tj. zapewniającym praktycznie tylko pokrycie skutków finansowych z tytułu kredytów udzielonych w 1997 r. na zakup środków do produkcji rolnej i na skup surowców rolnych. Powyższe założenia przyjęte w projekcie budżetu przedłożonym prezydentowi przez ministra finansów z koalicji SLD-PSL stworzyły zagrożenie zaprzestania udzielania nowych kredytów obrotowych dla rolników i podmiotów przetwórstwa spożywczego skupujących surowce rolne oraz zagrożenie całkowitej blokady pomocy kredytowej dla rolnictwa.

   W pierwszym okresie działalności nowej koalicji pilnym zadaniem było więc rozwiązanie problemu odblokowania możliwości uruchomienia mechanizmów pomocy kredytowej dla rolnictwa. Podjęte zostały negocjacje z bankami zmierzające do zmiany umów i obniżenia oprocentowania kredytów przyjmowanego w rozliczeniach dopłat ze środków Agencji. W wyniku tych negocjacji przez obniżenie marż bankowych realizowanych przy udzielaniu kredytów rolniczych uzyskano znaczne oszczędności.

   Na poprawę sytuacji w tym zakresie pozytywnie wpłynęła także decyzja Sejmu i Senatu o zwiększeniu wydatków na dopłaty do rolniczych kredytów obrotowych o 13,3% w porównaniu z projekcją poprzedniej koalicji.

   W efekcie powyższych działań dostępność do nowo uruchamianych w br. kredytów obrotowych dla rolników na zakup rzeczowych środków obrotowych do produkcji rolnej, przy obniżonej normie z równowartości 10 q żyta na 1 ha UR do 6 q, tj. z 348,8 zł/ha do 225,9 zł/ha, powinna być nie mniejsza niż w 1997 r. Natomiast kredyty na skup płodów rolnych będą uruchamiane w 1998 r. w dotychczasowym zakresie.

   W bieżącym roku kontynuowana jest również przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - aczkolwiek w znacznie mniejszym zakresie niż dotychczas z uwagi na wyczerpanie środków z pożyczki ASAL-300 - pomoc w formie dotacji dla gmin na przedsięwzięcia infrastrukturalne.

   W opracowanej przez Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (i przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 12 kwietnia 1998 r.) średniookresowej strategii rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich zakłada się, że programy z zakresu rolnictwa i obszarów wiejskich będą opracowywane na różnych szczeblach, przy zróżnicowanym zakresie i poziomie wspierania tych programów ze środków publicznych i pomocy zagranicznej. Uwzględniając uwarunkowania i możliwości rozwojowe poszczególnych regionów, społeczności lokalne poprzez samorządy, izby rolnicze, organizacje zawodowe będą decydować o kierunku rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich w danym regionie, a tym samym o efektywnym wykorzystaniu środków publicznych. Zakłada się, że główne kierunki przebudowy rolnictwa i obszarów wiejskich nakreślone w strategii - stosownie do poprawy sytuacji w rolnictwie, w przetwórstwie rolno-spożywczym oraz możliwości budżetu państwa i budżetów lokalnych, a także postępu w negocjacjach z Unią Europejską i pozyskania funduszy przedakcesyjnych - będą odpowiednio modyfikowane.

   W Polsce w ramach aktualnie realizowanej polityki rolnej stosowane są głównie instrumenty nie występujące w Unii Europejskiej lub stosowane tylko w niektórych krajach UE na zasadzie dopuszczalnych lub wynegocjowanych instrumentów polityki krajowej. Dotyczy to m.in. dopłat do oprocentowania kredytów na cele rolnicze. W strategii przewiduje się, że dopłaty do oprocentowania kredytów związanych z zakupem ziemi, osadnictwem, urządzaniem gospodarstw rolnych przez młodych rolników, inwestycjami w rolnictwie i usługach dla rolnictwa, a w miarę pojawienia się możliwości finansowych budżetu państwa także w przetwórstwie rolno-spożywczym, będą stosowane do czasu otwarcia możliwości uzyskania środków z funduszy strukturalnych UE. Mając na uwadze konieczność przyspieszenia procesu unowocześniania gospodarstw rolnych, zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego i wsparcie organizacji producenckich oraz ograniczone możliwości budżetu państwa, czynione są starania o przyznanie na te cele funduszy przedakcesyjnych.

   Docelowo konieczne jest jednak wdrożenie systemów stosowanych w UE w ramach polityki strukturalnej, polegających na współfinansowaniu:

   - poprawy efektywności rolnictwa, pomocy młodym rolnikom, tworzenia stowarzyszeń rolników;

   - inwestycji mających na celu obniżenie kosztów produkcji, poprawę jakości życia i warunków pracy oraz promocji zróżnicowania działalności gospodarczej;

   - przetwórstwa oraz marketingu produktów rolnych i rybołówstwa.

   W ujęciu przepisów Unii Europejskiej polityka strukturalna ukierunkowana jest przede wszystkim na rozwój regionów, nie zaś poszczególnych sektorów gospodarki i jest opracowywana na podstawie analizy sytuacji i potrzeb rozwoju społeczno-gospodarczego regionu. Szczególnym rozwiązaniem jest wspólna polityka rolna UE, której realizacja angażuje znaczne środki.

   W najbliższych latach zgodnie z założeniami polityki rolnej przewiduje się utrzymanie systemu dotowania postępu biologicznego w produkcji roślinnej i zwierzęcej, dofinansowywanie zadań, realizowanych przez jednostki badawczo-rozwojowe w obszarze rolnictwa, wspierania zadań w zakresie szkolnictwa rolniczego i doradztwa rolniczego, wdrażania rachunkowości w gospodarstwach rolnych. W 1998 r. środki budżetowe na wspieranie postępu biologicznego w produkcji roślinnej i zwierzęcej przeznaczone są na kontynuowanie zadań w zakresie m.in.: hodowli roślin, stosowania bonifikaty do materiału siewnego, dotacji na zadania obejmujące ocenę nowych odmian, ochronę zasobów genowych, przenoszenia postępu genetycznego z poziomu hodowlanego do populacji masowej itp.

   Od 1998 r. dofinansowywane są z budżetu koszty badania gleb i wody, a także współfinansowana jest kontrola gospodarstw produkujących metodami ekologicznymi oraz przestawiających się na taką produkcję. W następnych latach przewiduje się rozszerzenie wsparcia dla ekologicznej produkcji rolnej. Ponadto w roku bieżącym (a także w 1999 r.) dokonywane jest przestawianie sytemu wspierania finansowego na bezpośrednią pomoc dla gospodarstw rolnych przez samorząd rolniczy, przy jednoczesnej decentralizacji decyzji o wydatkowaniu środków publicznych. Dotyczy to w szczególności dotacji do materiału siewnego i zwierząt hodowlanych, na cele doradztwa, stypendiów dla młodzieży wiejskiej, porejestrowych badań odmian roślin uprawnych.

   Poza wyżej przedstawionymi zadaniami w zakresie rolnictwa realizowanymi z udziałem środków publicznych, w ramach polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich przewiduje się kontynuowanie wspierania stosownie do możliwości budżetowych rozwoju infrastruktury wiejskiej w zakresie m.in.: budowy i modernizacji dróg, sieci energetycznej, wodociągów, kanalizacji, oczyszczalni ścieków, gazownictwa, systemów regulujących gospodarkę wodną w glebie, telefonizacji oraz gospodarki odpadami.

   W najbliższych latach do najważniejszych działań w polityce rolnej oraz rozwoju obszarów wiejskich będzie należało łączenie dotychczas stosowanych instrumentów - przy rygorystycznym egzekwowaniu ich efektywności - z nowymi, dostosowującymi sektor rolny do warunków funkcjonowania w UE i wykorzystującymi możliwe do zastosowania instrumenty polityki rolnej oraz polityki strukturalnej i regionalnej. Działania te będą dostosowywane do możliwości budżetu państwa i budżetów lokalnych oraz będą uwzględniały potrzebę adaptacji w warunkach polskich rozwiązań funkcjonujących w UE.

   Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oceniając pozytywnie efekty wykorzystania środków pochodzących z pożyczki ASAL-300 postaci zrealizowanych inwestycji infrastrukturalnych na obszarach wiejskich dostrzega potrzebę dalszego kontynuowania pomocy w tym zakresie. Czynione są starania w celu pozyskania środków z funduszy przedakcesyjnych na ten cel, a także analizowana jest możliwość zaciągnięcia nowej pożyczki z Banku Światowego, z przeznaczeniem na wspieranie za pośrednictwem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przedsięwzięć w zakresie infrastruktury techniczno-produkcyjnej wsi. Zaciągnięcie nowej pożyczki dostosowawczej typu ASAL-300 wiązałoby się jednak z koniecznością spełnienia przez rząd polski określonych przez Bank Światowy warunków, w związku z tym możliwości ich spełnienia będą stanowiły podstawę decyzji w tym zakresie, przy czym jest również rozważana możliwość zaciągnięcia pożyczki na ten cel w polskim banku komercyjnym.

   Minister

   Jacek Janiszewski

   Warszawa, dnia 29 maja 1998 r.